 |
05.04.2026
Páskar 2026 og hin dimma hliđ tunglsins - eđa hin bjartari? |
|
Páskar 2026 fara
í sögubækunar hvað
varðar tunglkönnun
geimfarsins Óríon.
En í gærkvöldi,
barst farið hinum
megin við tunglið
og menn litu hina
svokölluðu dimmu
hlið tunglsins-
dark side of the moon.
Magnað sjónarspil
tók að blasa við
geimförunum,
allt annað en þeir
höfðu átt von á:
dimma hliðin,
fjarhliðin, reyndist
öðruvísi og bjartari
en þeir höfðu
búist við!
Á morgun fljúga
þeir svo umhverfis
tunglið áður en
stefna er tekin
aftur til Jarðar
og er það í fyrsta
sinni í hálfa öld.
En markmið
Artemis II-
áætlunar NASA,
er enn fekari
könnun tunglsins
og að koma þar
upp mannaðri
bækistöð í
náinni framtíð.
Vitað er af ýmsum
dýrmætum
jarðefnum þar,
mikils magns
helíum svo og
vatnsbirgða..
Jafnframt myndi
opnast gluggi þaðan
til enn frekari könnunar
lengra úti í geiminn
en nú er.
Flugið nú fer rúma
407 þúsund km
út í geiminn og er
hið lengsta sinnar
tegundar hingað til.
Artemis var tunglgyðja
Grikkja, gyðja víðáttu
og veiðiskapar
og systir Appoló.
Spennandi verður
að sjá fleiri myndir
sem þeir hafa tekið
af ferð sinni frá
sporbaugi Jarðar
yfr á braut farsins
um tungl. En þeir
munu lenda í
Kyrrahafi þann
10. apríl nk, eftir
eldflaugaskotið
hinn 1. apríl sl.
frá Flórída.
Geimfararnir fjórir
frá NASA hafa talað
um að fyrsta upplifun
þeirra á sporbaugi
Jarðar með sýn til
heimahnattarins,
hafi verið viss
einingakennd og
auðmýkt; lotning
fyrir fegurð
heimkynna okkar;
þeir upplifa
mannkynið sterkt
sem eina heild:
From space,
humanity appears
as one.
Like a one species,
Homo sapiens.
(Victor Glover).
Áralöng reynsla er
fyrir ferðum geimfara
á sporbaug um
Jörðu og af veru í
geimstöðvum sem
sumar eru í einungis
um 400 km frá jörðu.
Að ótöldum þeim
aragrúa gervihnatta
sem sveima um.
En þessi ferð Óríon
sem er hluti af
Artemis II áætlun
NASA, er fyrsta
ferðin frá árinu
1972 sem kannar
tunglið án þess þó
að lenda þar.
En Appoló 16 tók
myndir af hliðum
tunglsins fyrir
rúmlega hálfri öld.
Jafnframt fer Óríon
lengra út í geiminn
en áður hefur gerst
og myndar betur þá
hlið sem snýr frá Jörðu.
Áður hafa Kínverjar,
Indverjar og þar fyrr
Rússar, sent könnunarför
eða sérhannaðan
tökubúnað til þess
að mynda/kanna
yfirborð tunglsins.
En í þessari mönnuðu
för nú, tekst að skoða
og mynda alla hliiðina
í fyrsta sinn með enn
þróaðri tækjabúnaði,
báða pólana ofl.
Í skáldsögu sinni,
Sporbaugur frá 2023,
lýsir breska blaðakonan
Samantha Harvey,
sólarhring í lífi geimfara
á sporbaug um jörðu.
Og kemur m.a. inn á
svefn þeirra og drauma
og hve geimfararnir
eru tengdir úti í
geimnum líkt og
hugsanir þeirra
safnist á einn stað:
Stundum dreymir þau
sömu drauma - um brota
og blá hvel og kunnugleg
andlit umlukt myrkri
og um hinn skæra
þróttmikla sorta
geimsins sem dynur á
skynfærum þeirra.
Hrár geimurinn er
hlébarði, villtur og
forn; hann laumast
um bækistöðvar þeirra
þegar þau dreymir.
Slíkt samdreymi er
þekkt í draumfræðum,
ekki síst meðal náinna,
þó það sé ekki algengt.
Bókaútgáfan Ugla
gaf bókina út á síðasta
ári í fallegri þýðingu
Árna Óskarssonar.
Þrátt fyrir að heimur
vor sé trylltur og
trallandi, er pláneta
vor Jörðin séð frá
sporbaug
eins og himnaríki.
Hún iðar af lít.
Hviða af
vonglöðum lit.
---
Gleðilega páska,
hátið upprisu,
ljóss og lífs!
# |
| Meira >> |
|
|
|
|
|
13.03.2026
Alţjóđa svefndagurinn og svefn-og draumahvíldir |
|
Alþjóðasvefndagurinn er
nú haldinn árlega í mars.
Er það að tiltstuðlan
Alþjóðasvefnfélagsins.
Í ár taka um 70 lönd
þátt og eru einkunnarorð
þessa svefnárs, sofðu vel
og lifðu betur.
Það er ánægjulegt að sjá
aukna áherslu á mikilvægi
svefns fyrir andlega sem
líkamlega líðan og heilsu.
Svefnrannsóknum fleytir
fram og almennt er góður
svefn talin ein grunnstoð
heilbrigðra lífsgæða og
bættrar lýðheilsu.
En náttúrulegur svefn
er þó fyrirbæri sem
margir ná ekki af
sjálfsdáðum og þurfa
að leita á náðir svefn-
og/eða kvíðalyfja en
notkun þeirra er geysi
mikil hér á landi.
Ýmislegt er þó hægt
að gera með einföldum
svefnráðum eins og
öndunaræfingum og
hugrænum aðferðum.
Og nauðsynlegt að
hafa góða reglu á því
hvenær gengið er
til náða og vaknað
að morgni.
Benda má á vef
Erlu Björnsdóttur,
sálfræðings og
doktors í svefnfræðum
varðandi góð svefnráð,
www.betrisvefn.is
Svefnhvíldir eru öllum
nauðsynlegar til
endurnýjunar líkams-
og sálarkrafta.
Og sömuleiðis þær
hvíldir frá veraldlegu
amstri daganna sem
draumsvefninn vetir.
En þá er m.a. talið
að endurröðun eigi
sér stað í minni og
úrvinnsla á tilfinninga-
reynslu vökunnar
sem leiði til aukins
jafnvægis, yfirsýnar
og innsýnar í eigin
tilfinninga-og hugarheim
í daglegu lífi. Og þar
með betri sjálfsstjórnar
og siglingafærni í
ölduróti daganna.
Alla dreymir á hverri nóttu
en sumir eiga bágt með
að trúa þessu, segjast aldrei
dreyma; þeir muni enga
drauma. En rannsóknir
á hinum svokallaða
draumsvefni, sýna fram á
að alla dreymi á vissum
tímabilum svefns yfir nóttu.
Vitundin vakir á meðan
við sofum...
Það að hlúa að svefninum
opnar í leiðinni á aukna
árvekni gagnvart eigin
heilsu og líðan.
Og það að vinna með
draumana, tekur jú tíma,
en er dýrmætur þáttur
sjálfsvinnu, sjálfsræktar
og sjálfsþekkingar.
Fyrir utan það hve oft er
góð hvíld í draumalandinu
þegar ferðast er handan
rúms og tíma og kyrrleiki
kærleika og fegurðar ríkir,
eða heilu ævintýrin upplifuð..
Léttleiki og leikgleði og
skapandi táknmál drauma,
gefa aukna orku, von
og styrk að vakna aftur
til hins nýja dags og takast
á við verkefnin sem bíða.
Sjáum þau þá etv. með
nýjum augum.
Gott dæmi um gefandi
draumsvefn eru ýmsir
draumar barna eins og
eftirfarandi draumur
úr draumasafni Skuggsjár
frá 5 ára stúlku á Akureyri
um ljósið og ljósálfana,
vitnar um:
Hvert ferðu þegar þú sofnar?
Nú auðvitað inn í ljósið!
Og hvað gerirðu þar?
Hitti ljósálfana!
Ekki eru þó allir draumar
þægilegir; draumar eiga
sér ýmist bjarta eða
dimma ásýnd.
Bæði getur svefn reynst
þungur og draumar
sömuleiðis.
Oft er talið að þungur
svefn og þungir draumar,
tjái álag og angist dreymanda.
En geti líka verið forspá,
eins konar viðvörunar-
draumar um ókomna tíð
eða jafnvel heilsufar/veikindi.
En er ekki lífið borið
uppi af samspili ljóss
og skugga?
Að finna jafnvægi,
eitt allsherjar
þroskaverkefni..
Hamlet Danaprins tjáir
sig um þunga drauma
í samnefndu leikverki
Shakespear í þýðingu
Helga Hálfdánarsonar:
Drottinn minn, ég gæti verið
luktur í hnotskurn
og þótzt konungur
í endalausum geimi
ef ég aðeins hefði ekki
þunga drauma.
# |
| Meira >> |
|
|
|
|
|
14.02.2026
Túrkísgrćnblár himninn; takturinn í Alheiminum, og leikgleđi drauma |
|
Dásamlega fallegt
og sólbjart síðdegi
á Valentínusardegi-
degi elskenda,
við yzta haf.
Um tvöleytið tóku
djúpir túrkísgrænbláir
litir í leikandi taumum
að lýsa upp himininn
til norðurs hér
í Eyjafirðinum.
Þessir litatónar og
-straumar eru ekki
alvanalegir á himni.
Heitir og djúpir á
þriðja vetrarmánuði.
Þegar þeir birtast,
er líkt og meiri dýpt
sé í himinhvolfinu,
í senn marglaga
og töfrandi.
Þrívídd, fjórvídd,
fimmvídd, etc.
Tja, hvað skal segja?
Bara njóta og ekki reyna
að smætta allt í tætlur.
Enda stendur þetta
sjónarspil stutt yfir.
Líkt og draumar
sem fylgja sínum
lit, formi og flæði
og við reynum
að grípa en svífa
hratt hjá - og eru
svo horfnir.
Túrkísgrænblár litur
er álitinn einkennandi
fyrir heilandi orku og
náttúrlegt flæði.
Oft tengdur sólinni,
eldinum og hinu
karllæga eða Yang.
Yin er kvenlæga
orkan, tengd
tunglinu og hinu
dimmleitara.
Hið bjarta og
hið dimma.
Að vinna að heildun
Yin og Yang í jafnvægu
flæði, ytra sem innra,
finna samhljóm með
náttúrunni og reglu-
bundnu flæði hlutanna
í rás sinni, taktinn
í Alheiminum, er
markmið iðkunar,
þróunar og þroska
skv. Tao eða Dao.
Veginum heim til
alls lífs og okkar
sjálfra, eins og lesa
má um í
Bókinni um veginn
og dygðina
eftir kínverska
spekinginn Laó Tse er
uppi var á 4. öld f.Kr.
Nafn hans er býsna
táknrænt og getur
þýtt gamli meistarinn
en líka gamla barnið.
Viska hins aldna
og aðlögunarhæfni
hins unga, leiðarljósið.
Lítir í draumi eru
ekki eingöngu með
sameiginlega tákn-
merkingu heldur oft
persónulegir fyrir
titekinn dreymanda.
Geta verið gluggar
til baka í minningar
bernskureynslunnar
sem fá dreymandann
til þess að staldra við
minningar af t.a.m.
persónum, hlutum
og leikföngum sem
hafa/höfðu djúpa
merkingu fyrir
viðkomandi.
Draumar barna
einkennast oft af
leikgleði sem á sér
rætur í frjóu hugarflugi
líkt og leikir, leikföng
og þykjusta.
Börnin öðlast skilning
á veröldinni í gegnum
drauma sína.
Sumir eru raunar alveg
fáránlegir!
Tími og rúm léttilega
yfirstigin í draumahöll.
Túrkísliturinn ber
í sér léttleika,
von og gleði.
Skapandi orku,
frjálsa tjáningu
og trúna á nýja
möguleika hvort
sem er í vöku eða
svefni.
Raunverulega og
eðlilega leikgleði
sem öllum er í
brjóst borin.
Eða eins og segir:
The Sky is the limit!
#
|
| Meira >> |
|
|
|
|
|
31.01.2026
Tungliđ, tungliđ, taktu mig... |
|
Á þessum síðasta degi
nýs árs, skín fagurt
morguntungl í vestri
yfir Kistufjöllum.
Brátt mun það setjast
en hefja sig á ný
í austri um það leyti
sem sól sest síðdegis.
Verða fullt á morgun.
Tunglið hefur fylgt okkur
á morgungöngunni
þennan bjarta dag
í þessum veðurfagra
og veðursæla janúar
líkt og þegar við vorum
börn og eltumst við
það á leið í skólann.
Beið okkar svo á
leiðinni aftur heim.
Brosandi og veitti
birtu á slóðina þegar
rökkva tók.
Nú vilja auðkýfingar
hvetja til búsetu á
tunglinu, nema hvað?
Við erum hvort eð er
bara reiknimengi.
En ekki stjórnast allt
af Reikniritum eða
svokölluðum Algóriþmum,
Algrímum, jafnvel
þó nýir valdsmenn
í tækni, kyrji þá möntru
í tíma og ótíma!
Við erum sem sé bara
stælingar-simulations:
erum til í algríms hermi
eins og þá tunglið sjálft
og öll önnur fyrirbæri.
Var einhver að tala
um hringskýringu?
Eða hvað segja
vitvélarnar um þessa
alhæfingu gúrúanna?
Og mun ekki slíkur
algrímsveruleiki búa
til nýjan algrímsveruleika
og hvað þá?
Hefur allt verið uppgötvað
og stóri-sannleikur kominn?
Er ekki til eitthvað annað
og dýpra sem ekki eru
algrímar og gervigreindir?
Sköpunin: töfrar
sem hitta okkur
beint í hjartað, s.s.
í ljóðum og sögum?
Ekki að undra að þula
Theodóru Thoroddsen,
(1863-1954), skáldkonu
og þjóðfræðings,
Tunglið, tunglið,
taktu mig og berðu
mig upp til skýja,
lifi enn góðu lífi í
sál og sinni þjóðar:
Komdu litla lipurtá,
langi þig að heyra,
hvað mig dreymdi,
hvað ég sá og kannski
sitthvað fleira.
Tunglið hefur áhrif á
flæði vatns í náttúrunni
eins og sjávarföll,
flóð og fjöru. Og er
sá hnöttur sem fylgt
hefur Jörð frá upphafi.
Í draumfræðum er
tungl og vatn, talin
tákn fyrir flæði vitundar,
einkum undimeðvitund,
dulvitund og dýpri
tilfinningar þar sem
ljós og skuggar leita
birtingar og jafnvægis.
Og birta dreymandanum
á stundum næma sýn
á hann sjálfan og
stöðu hans í tilverunni.
Nú er vísindasamfélagið
tekið að rannsaka áhrif
tungls á svefn og drauma
en lengi hefur fullt tungl
verið talið hafa áhrif
á tilfinningalíf og líðan,
svefn og drauma.
Þulan hennar Theodóru
um tunglið, er sígilt
meistaraverk, ort í
í draumsvefni/draumleiðslu
eða kannski vökudraumi?
En hvað sem líður,
þula sem ljóð- og
söguform gerist í flæði,
oft leiðslukenndu:
Þar er siglt á silfurbát
með seglum þöndum,
rauðagull á rá og böndum,
rennir hann beint að ströndum,
rennir hann beint að
björtum sólarströndum
#
|
| Meira >> |
|
|
|
|
